Vendet aziatike me pak naftë nxisin javën 4-ditore të punës dhe përdorimin e përbashkët të makinave

2026-03-11 - 13:35

Masat vijnë nga frika e një krize energjitike pas tensioneve në Lindjen e Mesme, ndërsa çmimet e naftës rriten dhe ekonomitë e rajonit përballen me presion mbi rritjen dhe buxhetet publike. Vendet e Azisë Juglindore po përgatiten për një goditje të mundshme në furnizimin me naftë nga Lindja e Mesme duke u kërkuar qytetarëve të punojnë nga shtëpia, duke vendosur javë pune katërditore dhe duke premtuar rritje të shpenzimeve për subvencionet e energjisë. Këto masa, ndonjëherë drastike, tregojnë shqetësime të thella për ndikimin që lufta e SHBA-së dhe Izraelit kundër Iranit mund të ketë mbi rritjen ekonomike dhe qëndrueshmërinë fiskale në një rajon me më shumë se 700 milionë banorë, i cili varet shumë nga Lindja e Mesme për furnizimin me naftë dhe gaz. Zyrtarët e qeverisë së Filipineve duhet të “kufizojnë udhëtimet zyrtare vetëm në funksionet thelbësore, si pjesë e përpjekjeve për të kursyer energji në mes të krizës në Lindjen e Mesme”, njoftoi të martën zyra e presidentit, vetëm disa ditë pasi urdhëroi shumë institucione të kalojnë në një javë pune katërditore. Qeveria e Tajlandës ka udhëzuar stafin në shumicën e agjencive qeveritare të punojë nga shtëpia, ndërsa Vietnami u ka bërë thirrje kompanive të inkurajojnë punën në distancë dhe publikut të përdorë më shumë përdorimin e përbashkët të makinave ose biçikletave. Indonezia ka premtuar të rrisë shpenzimet për subvencionet e karburantit. Shqetësimet për furnizimet me naftë dhe gaz po shfaqen në një moment kur disa nga ekonomitë më të mëdha të rajonit tashmë po ngadalësohen. Çmimi i naftës është rritur që nga fillimi i konfliktit me Iranin, duke arritur rreth 119 dollarë për fuçi të hënën, përpara se të shkonte përsëri në rreth 90 dollarë. Çmimet e larta të qëndrueshme të naftës mund të zgjerojnë ndjeshëm deficitin buxhetor për qeveritë që subvencionojnë karburantin. Ato gjithashtu do të shtojnë presionet inflacioniste, duke detyruar potencialisht bankat qendrore të shtyjnë uljen e normave të interesit që do të mund të nxisnin rritjen ekonomike, thonë ekonomistët. Rritja rajonale është nxitur nga disa sektorë të veçantë, si inteligjenca artificiale dhe qendrat e të dhënave, të cilat nuk krijojnë mjaft vende pune dhe nuk rrisin mjaftueshëm pagat. Banka Aziatike e Zhvillimit vlerëson se GDP-ja e Azisë Juglindore u rrit me 4.5 për qind vitin e kaluar dhe se rritja do të ngadalësohet pak në 4.4 për qind në vitin 2026. Në Indonezi, ekonomia më e madhe e rajonit, një varësi e tepruar nga mallrat bazë, tkurrja e klasës së mesme dhe rënia e fuqisë blerëse po peshojnë mbi rritjen ekonomike. Tajlanda, ekonomia e dytë më e madhe, po përballet me borxh të lartë familjar, popullsi në plakje dhe rënie të turizmit. Indonezia, e cila subvencionon çmimet e karburantit, konsiderohet nga analistët si më e rrezikuara për shkak të politikave të shtrenjta të mirëqenies sociale të presidentit Prabowo Subianto. Që nga ardhja në pushtet në tetor 2024, Prabowo i ka dhënë përparësi zgjerimit ekonomik mbi disiplinën fiskale, duke u mbështetur në politikat sociale për të rritur konsumin. Deficiti fiskal i Jakartës arriti në 2.9 për qind vitin e kaluar, pranë kufirit të vetëvendosur prej 3 për qind, dhe analistët thonë se ai do ta kalojë këtë kufi nëse subvencionet aktuale të karburantit vazhdojnë në kushtet e çmimeve më të larta të naftës. Para se SHBA dhe Izraeli të nisnin sulmet ndaj Iranit, qeveria e Prabowos kishte planifikuar për këtë vit subvencione energjie prej 210 trilion rupish (12.4 miliardë dollarë), duke supozuar një çmim mesatar të naftës prej 70 dollarësh për fuçi. Ministri i financave Purbaya Yudhi Sadewa tha këtë javë se buxheti për subvencionet e karburantit do të rritet. “Pas një muaji do të mund të parashikojmë më mirë se ku po shkojnë çmimet e naftës dhe do të vendosim politikën e duhur,” raportoi u tha gazetarëve. “Jemi mjaftueshëm të zgjuar. Çdo rregullim që bëjmë nuk do të prishë rritjen ekonomike.” Lavanya Venkateswaran, ekonomiste e lartë për ASEAN në OCBC, tha se Indonezia nuk ka shumë hapësirë për manovrim. “Do të duhet domosdoshmërisht të bëhen disa rregullime diku, ose përmes shkurtimeve më të mëdha të shpenzimeve ose duke rritur çmimet për konsumatorët.” Edhe Malajzia fqinje subvencionon çmimet e karburantit dhe mund të pësojë goditje në balancën fiskale nëse nuk ua kalon rritjen e çmimeve të naftës konsumatorëve, thonë analistët. Kuala Lumpuri ka premtuar t’i mbajë subvencionet për momentin. Megjithatë, shqetësimi i menjëhershëm për pjesën më të madhe të rajonit është sigurimi i furnizimeve me naftë. Shumica e vendeve varen nga Lindja e Mesme për importet e produkteve të naftës. Vetëm Malajzia dhe Brunei janë eksportues neto të naftës dhe gazit. Ekonomitë më të mëdha, përfshirë Indonezinë dhe Tajlandën, prodhojnë naftë dhe gaz, por jo mjaftueshëm për të përmbushur kërkesën e tyre. Indonezia ka deklaruar se një e katërta e importeve të saj të naftës bruto kalon përmes Ngushticës së Hormuzit, ku transporti detar pothuajse është ndalur që nga fillimi i luftës me Iranin. Tajlanda siguron gjysmën e importeve të saj të naftës dhe LNG-së nga Lindja e Mesme. Blerjet nga paniku kanë filluar tashmë në disa pjesë të Filipineve, Indonezisë, Tajlandës dhe Vietnamit. Rezervat e naftës në rajon ndryshojnë: Tajlanda ka mjaftueshëm për 95 ditë, ndërsa Indonezia, vendi më i populluar në rajon, ka vetëm rreth 25 ditë. Qeveria e Vietnamit tha se ka “udhëzuar dhe nxitur rafineritë dhe gjithë zinxhirin kombëtar të furnizimit me naftë që të përqendrohen në zgjidhjen e vështirësive, gjetjen e burimeve të reja të furnizimit dhe ruajtjen e operacioneve të prodhimit dhe biznesit për të garantuar furnizim të vazhdueshëm në treg”. Ndërsa çmimet më të larta të naftës dhe përpjekjet për të ulur konsumin e karburantit rrezikojnë aktivitetin ekonomik, frika nga rritja e inflacionit mund t’i pengojë bankat qendrore të ulin normat e interesit. “Disa banka qendrore madje mund të detyrohen të rrisin normat deri në fund të vitit,” tha Venkateswaran nga OCBC, duke shtuar se ekonomitë e rajonit janë shumë më të qëndrueshme sesa gjatë krizës financiare aziatike të vitit 1997, kur shumë vende përjetuan trazira ekonomike dhe politike. “Patjetër që ka më shumë qëndrueshmëri strukturore,” tha ajo. / FT