Tronditje në sallat e bordeve drejtuese

2026-03-06 - 21:14

Kapitalistët e Azisë do të duhet të luftojnë për revolucionin e tyre. Ata nuk mund të mbështeten vetëm te politikanët për të rregulluar qeverisjen e dobët korporative në rajon, shkruan The Economist Kur Shinzo Abe u përpoq të ringjallte ekonominë e Japonisë si kryeministër në vitet 2010, ai nuk mund të injoronte plogështinë e kompanive të vendit. Fitimet ishin të pakta. Rezerva të mëdha parash qëndronin të papërdorura në bilance. Fakti që kompanitë zotëronin aksione te njëra-tjetra e bënte të vështirë që investitorët aktivistë të hynin dhe të ushtronin ndikim. Reformat që ai ndoqi i dhanë frymë të re korporatave japoneze. Në dhjetë vitet para hyrjes në fuqi të një kuadri të ri të qeverisjes korporative në vitin 2015, kompanitë japoneze u kishin dhënë aksionerëve një kthim pothuajse zero, duke përfshirë dividendët. Që atëherë kthimi është rritur me 170%, duke tejkaluar ndjeshëm homologët europianë. Investitorët janë përqendruar në Tokio dhe kanë tronditur ekipet drejtuese duke i detyruar të shesin bizneset me performancë të dobët dhe t’u kthejnë para aksionerëve përmes riblerjeve të aksioneve. Vitin e kaluar, kompanitë japoneze të listuara gjeneruan kthim mbi kapitalin prej 8.6%, jo spektakolar, por më i lartë se mesatarja 6.3% e viteve 2010–2015. Në pesë vitet e fundit, ato kanë paguar dividendë dhe kanë kryer riblerje aksionesh në vlerë të barabartë me 33% të fluksit të parasë operative. Megjithatë revolucioni ende i papërfunduar i qeverisjes korporative në Japoni mund të jetë tani nën kërcënim. Më 8 shkurt, Takaichi Sanae, kryeministre që nga tetori, korri një fitore bindëse në zgjedhjet e parakohshme. Investitorët në aksione, të nxitur nga premtimet e saj për stimuj fiskalë, i çuan tregjet në rritje me 3% të nesërmen. Takaichi, megjithatë, vështirë se është mbështetëse e interesave të tyre. “Mendoj se ka pasur një prirje drejt fokusit të tepërt tek aksionerët”, tha ajo në nëntor, duke u kërkuar kompanive të marrin parasysh “kontributin e tyre për shoqërinë më të gjerë”. Takaichi ka premtuar ndryshime në kodin e qeverisjes korporative që do të orientonin para drejt punonjësve. Një kthesë në Japoni do të kishte jehonë në gjithë Azinë. Të frymëzuara nga suksesi i saj, vendet e tjera në rajon kanë nisur përpjekje të ngjashme. Ato janë shumë të nevojshme. Fitimet dhe pjesa e tyre që u shpërndahet aksionerëve janë zhgënjyese në shumë vende. Mungesa e transparencës, tregtimi me informacion të brendshëm dhe bordet e nënshtruara janë të zakonshme. Familjet ose shteti shpesh mbajnë aksione shumice në kompanitë e mëdha dhe u kushtojnë pak vëmendje interesave të aksionerëve minoritarë. Pjesa e aksioneve që mund të blihet, e njohur si “free float”, mesatarisht është 63% në rajon, krahasuar me 77% në Europë dhe 94% në SHBA. Politikanët e shumë vendeve e dinë se ndryshimi është i nevojshëm. Por, siç tregon revolucioni i aksionerëve në Amerikë gjysmë shekulli më parë, ndryshimi i qëndrueshëm nuk mund të imponohet. Demografia e Azisë e bën reformimin e korporatave një detyrë urgjente. Japonia, Koreja e Jugut dhe Tajvani tashmë po përballen me barrën e plakjes së popullsisë. Kina nuk është larg. Edhe vende më të varfra si Tajlanda po plaken shpejt. Pa tregje aksionesh në rritje, mbështetja e numrit në rritje të pensionistëve në Azi do të bëhet gjithnjë e më e vështirë. Pensionet tashmë janë të ulëta në pjesën më të madhe të rajonit. Shumë vende i kanë ndjekur nga afër reformat japoneze. Kapitali i huaj ka vërshuar në tregun e saj: që nga viti 2023, të huajt kanë blerë 8.7 trilionë jen (55 miliardë dollarë) më shumë aksione të listuara në Bursën e Tokios sesa kanë shitur, duke ndihmuar në rritjen e vlerësimeve. Vende të tjera aziatike duan të përfitojnë nga kjo. Shembulli më i afërt është Koreja e Jugut. Që nga viti 2024 ajo ka prezantuar ndryshime të shumta, përfshirë një detyrim të ri për menaxherët e kompanive dhe lehtësi tatimore për bizneset që paguajnë dividendë të konsiderueshëm. Vitin e kaluar, kompanitë e saj riblenë aksione me vlerë rekord prej 14 miliardë dollarësh. Disa i mbajnë ato, duke e bërë më të lehtë të mbajnë larg investitorët aktivistë. Por një ligj aktualisht në debat në Parlament do të kërkonte që aksionet e riblera të anulohen. Megjithëse investitorët e huaj u trembën nga shpallja e ligjit ushtarak në fund të vitit 2024, ata kanë nisur të rikthehen pas zgjedhjes në qershor të Lee Jae-Myung, një president pro-aksionerëve, vëren Peter Kim i KB Securities, një broker në Seul. Edhe Kina ka nisur të ndjekë reforma. Kompanitë e saj po mposhtin rivalët e huaj brenda dhe jashtë vendit. Megjithatë gjatë dekadës së fundit ato, në tërësi, nuk kanë gjeneruar pothuajse asnjë kthim për aksionerët. Fitimet mbeten të pakapshme dhe shpërndahen rrallë. Konkurrenca e ashpër e brendshme është pjesë e shpjegimit. Por po aq është edhe qeverisja e dobët korporative. Zyrtarët kanë publikuar një sërë rregullash të reja gjatë dy viteve të fundit në përpjekje për të përmirësuar situatën. Fokusi ka qenë forcimi i kufizimeve ndaj drejtuesve të brendshëm të njohur kolektivisht si “guanjian shaoshu” (“pakica kyçe”). Pronarët kontrollues, që i ka shumica dërrmuese e kompanive kineze të listuara, tani kanë detyrim ndaj të gjithë aksionerëve. Kanë filluar të prezantohen komitetet e pavarura të auditimit, që janë standarde në Perëndim. Si në Japoni, rregullatori i letrave me vlerë tani kërkon që kompanitë, aksionet e të cilave tregtohen nën vlerën kontabël të aktiveve, të publikojnë plane konkrete për të rritur çmimin dhe të raportojnë për progresin. Mbi 200 e kanë bërë këtë. Për më tepër, zyrtarët kinezë kanë shfaqur interes për reformimin e qeverisjes së ndërmarrjeve shtetërore, që përbëjnë rreth një të katërtën e kompanive të listuara. Ata kanë shtuar “menaxhimin e vlerës së tregut” si kriter për vlerësimin e drejtuesve të tyre. Megjithatë, zhvillimi në pjesë të tjera të Azisë ka qenë më i ngadaltë. Në disa vende, erërat e favorshme kanë ftohur interesin për reforma. Shumë nga kompanitë më të mëdha të Tajvanit kanë përfituar nga kërkesa e furishme për qendrat e të dhënave të nevojshme për IA. Tregu i aksioneve në Indi është nxitur nga rritja e interesit të investitorëve individualë. Pastaj është situata në Azinë Juglindore. Vitin e kaluar, Tajlanda krijoi një program që synon kompanitë e vogla të listuara. Ai ofron stimuj si lehtësi tatimore dhe ture promovuese në këmbim të publikimit të planeve për rritjen e vlerësimeve. Megjithatë, ky program është vullnetar. Në dhjetor, Malajzia përfundoi programin e saj trevjeçar, ku bizneset pjesëmarrëse morën pjesë në konferenca dhe udhëzues të praktikave më të mira. Në vlerësimin e saj, qeveria u mburr me pjesëmarrjen e gjerë, por nuk gjeti një prirje të qartë të përmirësimit të fitimeve apo vlerësimeve. Qasja e butë e qeverive të Azisë Juglindore mund të pasqyrojë hezitimin për të shqetësuar oligarkët e lidhur politikisht. Por disa investitorë po humbin durimin. Në janar MSCI, ofrues indeksesh, tha se ishte i shqetësuar për “investimet bazë” të Indonezisë, pasi pronarët që zotëronin shumicën kishin përdorur struktura të paqarta për të ekzagjeruar aksionet free-float dhe për të rritur vlerën e tregut. Kjo u pasua nga një shitje masive, pas së cilës rregullatori njoftoi se do të dyfishojë sasinë minimale të free-float në 15%. Përparimi i pabarabartë i qeverisjes korporative në Azi lidhet pjesërisht me faktin se është mbështetur te zelli i politikanëve dhe rregullatorëve. Ndryshe nga revolucioni i përparësisë së aksionerëve në Amerikë në vitet 1970, i udhëhequr nga poshtë nga investitorët, në Azi ai është udhëhequr nga lart nga shteti. Kapitalistë të botës, bashkohuni! Reforma më e gjerë dhe më e thellë mund të kërkojë ndryshim qasjeje. “Në fund të fundit, qeverisja korporative është një çështje kulture”, thotë Christopher Leahy i Asian Corporate Governance Association. Në këtë drejtim, Koreja e Jugut, më shumë se Japonia, mund të shërbejë si frymëzim. Vitet e fundit, investitorët individualë janë bërë më të zëshëm, duke koordinuar fushata aktiviste dhe duke i shtyrë politikanët drejt reformave. Nëse kapitalistët e Azisë duan revolucionin e tyre, do të duhet të luftojnë për të.