Tregjet në zhvillim duhet të ndërtojnë mbi suksesin e tyre të fundit

2026-02-11 - 11:36

Nga Kristalina Georgieva dhe Mohammed Al-Jadaan* Dikur thuhej se kur ekonomitë e përparuara teshtinin, tregjet në zhvillim ftoheshin. Kjo nuk është më e vërtetë. Pas goditjeve të fundit globale, si rritja e inflacionit pas pandemisë dhe një valë e re tarifash, tregjet në zhvillim janë mbajtur mirë. Inflacioni ka vazhduar të ulet, monedhat në përgjithësi kanë ruajtur vlerën e tyre dhe kostot e emetimit të borxhit kanë mbetur në nivele të menaxhueshme. Nuk ka pasur shenja të turbulencave financiare që shoqëronin goditjet ekonomike të mëparshme. Në fakt, tregjet në zhvillim kanë zgjeruar rolin e tyre si motor kyç i rritjes globale, me peshën e tyre në ekonominë botërore që është më shumë se dyfishuar që nga viti 2000. Vetëm dhjetë tregjet në zhvillim në G20 tani përbëjnë mbi gjysmën e rritjes globale. Ndërsa kushtet e jashtme mbështetëse kanë luajtur një rol në qëndrueshmërinë mbresëlënëse të tregjeve në zhvillim, po aq rol kanë luajtur edhe politikat dhe institucionet që e mbështesin atë. Bankat qendrore janë bërë më të pavarura, me objektiva më të qarta inflacioni dhe me më pak varësi nga ndërhyrjet në tregun e këmbimit valutor për të përthithur goditjet. Gjithashtu, gjithnjë e më shumë tregje në zhvillim po përdorin rregulla fiskale për të vendosur disiplinë buxhetore. Në Brazil, për shembull, reformat monetare kanë dhënë rezultat në luftën e vendit kundër inflacionit. Të udhëhequr nga një kuadër objektivash inflacioni i vendosur në vitin 1999, Brazili ishte një nga vendet e para që rriti normat e interesit ndërsa çmimet u rritën gjatë pandemisë. Që atëherë, ai ka përmirësuar kuadrin e tij dhe tani pritet të arrijë objektivin 3% vitin e ardhshëm. Po ashtu, Nigeria ka zbatuar reforma të forta për të përmirësuar kuadrin e çmimeve të energjisë dhe për të hequr gradualisht financimin e deficitit buxhetor nga banka qendrore. Ndërkohë, Egjipti po ecën përpara me planet për të zgjeruar bazën e tij tatimore, përfshirë zgjerimin e TVSH-së, mbylljen e hapësirave për evazion fiskal dhe dixhitalizimin e administratës tatimore. Por, ndonëse tregjet në zhvillim kanë bërë përparime të mëdha në përmirësimin e kuadrove të tyre të politikave dhe në rritjen e besueshmërisë, kjo nuk është koha për vetëkënaqësi. Performanca e tyre e fortë e fundit pasqyron gjithashtu rrethana të favorshme, si normat më të ulëta të interesit, kushtet lehtësuese financiare dhe çmimet e forta të mallrave bazë. Për më tepër, qëndrueshmëria e tregjeve në zhvillim ende nuk është përkthyer në rritje më të shpejtë. Gati gjashtë vjet pas shpërthimit të COVID-19, PBB-ja në tregjet në zhvillim dhe ekonomitë në zhvillim po ndjek një trajektore rritjeje më të ngadaltë se para pandemisë, një prirje që ka penguar objektivin për të ngushtuar hendekun e të ardhurave me ekonomitë e avancuara. Në të njëjtën kohë, ndryshimet e thella në gjeopolitikë, tregti, teknologji dhe demografi mund ta bëjnë edhe më të vështirë, që tregjet në zhvillim të arrijnë nivelin e vendeve të zhvilluara. Në një botë që ka gjasa të mbetet e paqëndrueshme edhe për disa kohë, tregjet në zhvillim duhet të ecin përpara me reforma të fokusuara. Çdo vend duhet të gjejë balancën midis politikave që nxisin rritjen dhe ruajtjes së qëndrueshmërisë ekonomike (përmes rezervave dhe instrumenteve të tjera që ofrojnë mbrojtje në periudha rënieje). Krijimi i kushteve për një valë të re rritjeje me shumë vende pune kërkon forcimin e klimës së biznesit për të mobilizuar investitorët vendas dhe për të tërhequr kapital të huaj. Institucionet dhe qeverisja më e fortë do të çojnë në tregje financiare më të thelluara, ku kompanitë më dinamike dhe më premtuese mund të rriten. Politikëbërësit duhet gjithashtu të pozicionojnë ekonomitë e tyre për të përfituar nga rritjet e mundshme të produktivitetit nga IA. Arabia Saudite, India dhe anëtarë të tjerë të Këshillit të Bashkëpunimit të Gjirit Persik, për shembull, kanë shpallur investime mbresëlënëse në infrastrukturë që do të vendosin bazat për adoptimin e IA për dekadat në vijim. Aty ku është e mundur, tregjet e tjera në zhvillim duhet të ndjekin këtë shembull. Disa tregje kufitare kanë gjithashtu avantazhin e një popullsie të re dhe me rritje të shpejtë në moshë pune, e etur për mundësi. Ky aset demografik mund të sjellë një dividend të madh, por vetëm nëse vendet bëjnë investime të konsiderueshme në arsim dhe trajnim për të përgatitur fuqinë punëtore për sfidat e së ardhmes. Megjithëse tensionet në aleancat e vjetra kanë sjellë pasiguri shtesë, peizazhi në ndryshim i gjeopolitikës dhe tregtisë paraqet mundësi për forma të reja integrimi dhe bashkëpunimi. Tregjet në zhvillim tashmë po luajnë një rol udhëheqës në këtë ndryshim. Nga Azia Juglindore në Afrikë dhe Amerikën Latine, grupimet rajonale po krijojnë lidhje të reja tregtare dhe po thellojnë lidhjet ekonomike dhe financiare mes anëtarëve të tyre. Ndërsa pesha ekonomike e tregjeve në zhvillim është rritur, është rritur edhe ndikimi i tyre në debatet globale. Gjithnjë e më shumë, këto ekonomi po bashkohen për të diskutuar se si mund të shfrytëzojnë shkallën e tyre në rritje dhe të ndërtojnë mbi qëndrueshmërinë e fituar me shumë përpjekje. Rritja e rolit të tyre është në qendër të vëmendjes në Konferencën për Ekonomitë e Tregjeve në Zhvillim, e mbajtur në AlUla, Arabinë Saudite. E organizuar bashkërisht nga Arabia Saudite dhe Fondi Monetar Ndërkombëtar, ky aktivitet vjetor mbledh politikëbërës, drejtues biznesi dhe mendimtarë ekonomikë për të përcaktuar drejtimin e këtyre ekonomive. Drejtuesit e tregjeve në zhvillim do të hartojnë plane për të pasur sukses në një botë me partneritete në ndryshim, duke theksuar hapjen e vazhdueshme dhe bashkëpunimin. Qëllimi i tyre i përbashkët është të përballen me paqëndrueshmërinë globale me politika ekonomike të shëndosha, që forcojnë qëndrueshmërinë dhe ndihmojnë qytetarët e tyre të bëhen më të pasur dhe më të sigurt. *Kristalina Georgieva është Drejtoreshë e Përgjithshme e Fondit Monetar Ndërkombëtar. Mohammed Al-Jadaan është Ministër i Financave i Arabisë Saudite. E drejta e autorit: Project Syndicate, 2026. www.project-syndicate.org