Momenti “DeepSeek” i Europës

2026-02-14 - 21:08

IA kineze është një rrezik për Europën, por edhe shmangia e saj është po aq e rrezikshme. Sidomos tani që Amerika po bëhet një partner gjithnjë e më pak i besueshëm Më 20 janar 2025, DeepSeek ishte një fond investimesh i panjohur që ishte shndërruar në një startup teknologjik nga Hangzhou. Brenda një jave, u bë simboli i një vale të re inovacioni kinez, pasi hodhi në treg një model të Inteligjencës Artificiale po aq të aftë sa teknologjia më e avancuar e Silicon Valley-t, por shumë më i lirë për t’u ndërtuar dhe për t’u përdorur. Pas një viti përballjesh të ashpra në tregun e brendshëm kinez, DeepSeek dhe rivalët e tij brenda Kinës po kërkojnë fitime jashtë vendit. Ato nuk do të gjejnë fitime të mëdha në Amerikë, e cila është gjithnjë e më e mbyllur për shkak të gjeopolitikës, apo në jugun e varfër global. Kjo e lë Europën si destinacionin më të mundshëm të vëmendjes së tyre. Për kontinentin e vjetër, teknologjia e re nga Kina mund të duket si një mallkim. Automjetet elektrike kineze po zënë tashmë pjesën e tregut të prodhuesve gjermanë dhe francezë. Disa vende të BE-së kanë tentuar të kufizojnë aksesin në chatbot-in e DeepSeek, nga frika se ai mund të transferojë të dhëna të kompanive dhe qytetarëve europianë drejt Kinës. Askush nuk dëshiron të varet nga një rival gjeopolitik për diçka që po shndërrohet shpejt në infrastrukturë kritike. Këto shqetësime janë legjitime. Por në rastin e IA-së, Kina mund të jetë, nëse përqafohet me mençuri, një bekim për Europën. Ka tre arsye pse kompanitë europiane duhet ta mirëpresin këtë “pushtim” kinez. Së pari, modelet kineze janë pothuajse po aq të mira sa ato më të mirat që ofrojnë OpenAI, Anthropic dhe Google, gjë që për shumicën e përdoruesve është më se e mjaftueshme. Demis Hassabis, drejtuesi i IA-së në Google, ka deklaruar se IA-të kineze janë vetëm “disa muaj” pas atyre amerikane. Ashtu si DeepSeek, shumica janë falas për t’u përdorur dhe relativisht të lira për t’u operuar. Ky avantazh kostoje vjen nga hapja e tyre, arsyeja e dytë pse duhet të jenë tërheqëse për kompanitë europiane. Ndryshe nga “kutitë e zeza” pronësore që shesin firmat kryesore amerikane, modelet e hapura mund të përshtaten lehtësisht dhe të funksionojnë në infrastrukturë lokale. Përdorimi i tyre shmang rrezikun e varësisë nga një ofrues i vetëm. Nëse OpenAI apo Anthropic do të falimentonin, klientët e tyre do të mbeteshin në vështirësi. Nëse DeepSeek do të mbyllej, përdoruesit mund të vazhdonin të përdornin “peshat” e modeleve, parametrat e mësuar gjatë trajnimit, mbi të dhënat dhe serverët e tyre, çka gjithashtu zbut frikën për vjedhje të të dhënave. Edhe kompani amerikane si Meta ofrojnë modele të hapura, por Kina po udhëheq këtë fushë. Ka edhe një arsye të tretë pse mirëpritja e IA-së kineze është në interes të europianëve: ajo ofron një sigurim kundër përjashtimit nga tregu, jo vetëm kundër varësisë. Para se Donald Trump të betohej për herë të dytë si president, një vit më parë, do të dukej absurde të shqetësoheshe për aksesin e Europës në teknologjinë amerikane. Por ndërsa ai shfrytëzon pa kujdes aleancën transatlantike, përfshirë për çështje si Groenlanda, një urdhër ekzekutiv që kufizon biznesin e firmave amerikane të IA-së në Europë nuk duket më i paimagjinueshëm. Po ashtu, disa kufizime europiane ndaj teknologjisë amerikane, përfshirë platformat cloud ku funksionojnë IA-të, janë gjithashtu të mundshme. Edhe pse, në një botë gjithnjë e më të fragmentuar, alternativa më e mirë për Europën mund të jetë ndërtimi i industrisë së vet të IA-së, ajo nuk pritet të bëhet një superfuqi në ndërtimin e modeleve. Por mund të jetë ende lider botëror në përdorimin praktik të teknologjisë. Aktualisht, 37% e bizneseve të BE-së raportojnë se përdorin IA gjeneruese, në të njëjtin nivel me SHBA-në. Në sektorin e prodhimit, firmat europiane janë përpara. Përdorimi i modeleve të hapura, përfshirë ato kineze, mund ta thellojë këtë avantazh. Rrugë e hapur Politikanët europianë duket se e kuptojnë këtë. Me shumë interes dhe pa kompani vendase të fuqishme që kërkojnë mbrojtje, përpjekjet e para për të ndaluar DeepSeek u shuan shpejt. Në janar, Komisioni Europian ndërmori një nismë për të identifikuar dhe për të hequr pengesat që frenojnë modelet e hapura. Asgjë nga kjo nuk garanton pavarësinë teknologjike të Europës. Kompanitë do të vazhdojnë të varen nga hardueri amerikan, sidomos nga çipat e Nvidia-s. Softueri kinez mbart të gjitha rreziqet e njohura. Por për Europën, rreziku më i madh tani është ta refuzojë atë.