Lufta tarifore e Trump ka dështuar në çdo front

2026-03-26 - 13:41

Nga Anne O. Krueger* Është e vështirë të mbivlerësohet se sa thellësisht presidenti amerikan Donald Trump ka riformësuar peizazhin ndërkombëtar gjatë 14 muajve të fundit. Që nga Lufta e Dytë Botërore, politika e jashtme e SHBA-së ka ndjekur në përgjithësi një qasje ndërkombëtariste. Institucione si Fondi Monetar Ndërkombëtar, Banka Botërore dhe Organizata Botërore e Tregtisë, të gjitha të themeluara dhe të udhëhequra nga Shtetet e Bashkuara, ndihmuan në ruajtjen e rendit shumëpalësh, ndërsa marrëdhëniet ekonomike midis shumicës së vendeve funksiononin mbi parimin e mosdiskriminimit. Trump e ka përmbysur këtë rend, duke e zëvendësuar me një agjendë nacionaliste dhe hapur imperialiste “America First”, e ilustruar qartë nga lufta e tij e pakufizuar dhe e pamatur kundër Iranit. Tërheqja e tij nga institucione ndërkombëtare si Organizata Botërore e Shëndetësisë ka dobësuar kanalet e komunikimit thelbësore për monitorimin e sëmundjeve ngjitëse, koordinimin e fluturimeve, ndjekjen e ngjarjeve të motit dhe nxitjen e bashkëpunimit global. Brenda vendit, ai ka ndjekur një kurs po aq shkatërrues, duke synuar institucione kyçe amerikane, përfshirë sistemet e ndihmës emergjente, mbrojtjet mjedisore dhe, mbi të gjitha, sundimin e ligjit. Shumë nga këto lëvizje janë ndërmarrë me pak ose aspak planifikim apo parashikim strategjik. Tarifat e Trump, shumë prej të cilave u bazuan në llogaritje të dyshimta dhe më pas u ulën ose u tërhoqën, janë një shembull tipik. Edhe Ishujt e largët Heard dhe McDonald, banorët e vetëm të njohur të të cilëve janë pinguinët dhe fokat, nuk u kursyen. Arsyetimi për tarifat e Trump ka ndryshuar vazhdimisht. Në periudha të ndryshme, ato janë justifikuar si mënyrë për të eliminuar deficitin tregtar dypalësh, për të ndëshkuar vendet që pretendohet se trajtojnë padrejtësisht SHBA-në, për të ulur inflacionin, për të forcuar sigurinë kombëtare dhe për të rritur punësimin në industri. Megjithatë, vendimet e Trump shpesh bien ndesh me këto objektiva të deklaruara. Për shembull, suficiti tregtar i SHBA-së me Brazilin nuk e pengoi atë të vendoste tarifa të gjera ndaj mallrave braziliane, si hakmarrje për burgosjen e ish-presidentit Jair Bolsonaro, aleatit të tij politik. Vietnami ofron një tjetër shembull të fortë të politikëbërjes së paqëndrueshme amerikane. Në korrik, administrata Trump njoftoi një tarifë 20% për importet nga Vietnami, megjithëse ky vend kishte rënë dakord të eliminonte tarifat e veta për mallrat amerikane. Vendimi thuhet se i zuri në befasi politikëbërësit vietnamezë, të cilët besonin se kishin siguruar një normë shumë më të ulët prej 11%. Lista e mospërputhjeve dhe kthesave të papritura vazhdon. Më e dukshmja është se Trump ka synuar vazhdimisht importet kanadeze, duke rritur dhe ulur tarifat për produkte si automjetet dhe alumini, pavarësisht se kishte negociuar dhe nënshkruar Marrëveshjen SHBA-Meksikë-Kanada gjatë presidencës së tij të parë. Duke pasur parasysh zbatimin kaotik, nuk është për t’u habitur që agjenda tarifore e Trump nuk ka arritur asnjë nga objektivat e saj. Deficiti tregtar i SHBA-së arriti një nivel rekord në vitin 2025, punësimi në industri ra dhe inflacioni mbetet mbi objektivin 2% të Rezervës Federale. Sa i përket sigurisë kombëtare, pak mund të argumentojnë se politikat e tij e kanë bërë SHBA-në më të sigurt. Në të njëjtën kohë, tarifat dhe pasiguria që i shoqëron kanë dërguar valë goditëse në ekonominë globale. Vendimi i fundit i Gjykatës Supreme të SHBA-së, që hodhi poshtë përdorimin nga Trump të Aktit për Fuqitë Ekonomike në Emergjencë Ndërkombëtare për të ndjekur agjendën e tij tarifore, si dhe njoftimi i tij i mëvonshëm për rivendosjen e një tarife universale 10% përmes një ligji tjetër, vetëm sa e kanë thelluar këtë pasiguri. Si rezultat, prodhuesit amerikanë nuk mund të parashikojnë sa konkurrencë nga importet do të përballen apo me çfarë çmimi, ndërsa firmat që varen nga inputet e importuara nuk e dinë sa do të paguajnë në fund. Ndërkohë, kompanitë eksportuese amerikane nuk mund të vlerësojnë se sa kostot më të larta të inputeve do t’i vendosin në disavantazh ndaj konkurrentëve të huaj. Këto kushte pengojnë investimet. Prodhuesit që përndryshe do të zgjeronin kapacitetet mund të hezitojnë ta bëjnë këtë, pasi tarifat që i mbrojnë sot mund të mos ekzistojnë nesër. Eksportuesit, përballë kostove më të larta dhe tarifave hakmarrëse nga vendet e tjera, mund të reduktojnë operacionet e tyre globale. Shumë biznese nuk janë në gjendje as të përcaktojnë se cilat norma tarifore zbatohen realisht për to. Fatmirësisht, vendimi i Gjykatës Supreme ka gjasa të kufizojë aftësinë e Trump për të përdorur tarifat diskriminuese si mjet negociues. Në praktikë, eksportuesit drejt SHBA-së nuk do të përballen më me rrezikun që një prodhues konkurrues të përfitojë papritur një tarifë më të ulët për mallra identike. Trump më parë e ka përdorur këtë taktikë, duke kërcënuar eksportues të mëdhenj automjetesh si Koreja e Jugut dhe Japonia, pasi edhe diferenca të vogla në tarifa mund të ndryshojnë avantazhin konkurrues. Në përgjigje të vendimit, Trump ka kërcënuar të përdorë masa të tjera, si tarifat antidumping, për të kompensuar humbjen e tarifave diskriminuese. Ai gjithashtu ka përdorur një dispozitë ligjore që i lejon presidentit të vendosë tarifa të përgjithshme për deri në 150 ditë. Këto masa, ndonëse të dëmshme, të paktën do të zbatoheshin njësoj për të gjitha vendet. Dispozita të tjera të ligjit tregtar amerikan mund të përdoren gjithashtu, përfshirë Seksionin 301 të Aktit të Tregtisë të vitit 1974, që synon praktikat e padrejta tregtare, dhe Seksionin 232 të Aktit të Zgjerimit të Tregtisë të vitit 1962, që lejon vendosjen e tarifave për arsye të sigurisë kombëtare. Por këto mjete zakonisht kërkojnë hetime të gjata dhe përfshijnë vonesa procedurale. Dhe edhe nëse ai do të kishte sukses, vendimi i Gjykatës Supreme tashmë ka kufizuar aftësinë e tij për të përdorur tarifat si instrument politik. E gjithë kjo nënvizon rëndësinë e parimit të “kombit më të favorizuar” të Organizatës Botërore të Tregtisë, i cili është projektuar pikërisht për të parandaluar diskriminime të tilla. Trump nuk do të jetë president përgjithmonë, por dëmi që administrata e tij i ka shkaktuar sistemit global të tregtisë do të jetë i vështirë për t’u zhbërë. Cilado qoftë mënyra se si do të rikthehet një sistem i hapur dhe shumëpalësh tregtar, zhbërja e tarifave të tij arbitrare dhe të pamatura do të jetë një hap i parë i domosdoshëm. * Anne O. Krueger, ish-ekonomiste kryesore e Bankës Botërore dhe ish-zëvendësdrejtoreshë e parë menaxhuese e Fondit Monetar Ndërkombëtar, është Profesore e Lartë Kërkimore e Ekonomisë Ndërkombëtare në Shkollën e Studimeve të Avancuara Ndërkombëtare të Universitetit Johns Hopkins dhe Fellow e Lartë në Qendrën për Zhvillim Ndërkombëtar në Universitetin Stanford. Të drejtat e autorit: Project Syndicate, 2026. www.project-syndicate.org