Lufta krijoi një problem me naftën. Nuk është i vetmi çmim që do të paguani

2026-03-17 - 14:01

Bllokimi efektiv i Ngushticës së Hormuzit nga Irani ka izoluar rreth 20% të naftës botërore. Por historia nuk mbaron këtu. Nafta dhe benzina kanë dominuar titujt javët e fundit për një arsye të fortë: rritja e kostove të karburantit ka sjellë një goditje çmimesh në stacionet e furnizimit, një kosto që shumë drejtues automjetesh nuk mund ta shmangin. Ndërkohë, produktet që blejmë në dyqane transportohen me kamion, anije ose avion, të gjitha që funksionojnë me naftë, e cila është bërë dukshëm më e shtrenjtë për shkak të rritjes së çmimeve të naftës. Por bllokimi i Ngushticës së Hormuzit ka kufizuar edhe aksesin në mallra të tjera. Dhe këto mund të rrisin çmimet përtej karburanteve për konsumatorët dhe bizneset, duke krijuar një goditje të dyfishtë inflacioni. Ushqimi Ndër çmimet e para që pritet të rriten për konsumatorët janë ato të ushqimeve, veçanërisht produkteve që prishen shpejt si bulmeti, frutat, perimet, peshku dhe mishi. Nuk është e qartë sa do të rriten, por mund të keni filluar ta vini re tashmë. Çmimet e ushqimeve mund të rriten edhe më shumë në javët dhe muajt në vijim për shkak të një kostoje tjetër kyçe: plehrave kimike. Lindja e Mesme është një burim i rëndësishëm i uresë, një formë azoti i kristalizuar që përdoret në shumicën e plehrave kimike në botë. Rreth 35% e uresë në të gjithë botën dhe më shumë se 20% e plehrave kimikë kalojnë përmes Ngushticës së Hormuzit, sipas Qendrës për Studime Strategjike Ndërkombëtare. Kjo mund të godasë fermerët amerikanë në javët në vijim, dhe vjen në një moment të papërshtatshëm për shkak të sezonit të mbjelljeve që po afron. Heliumi Më shumë se një e katërta e heliumit në botë vjen nga Katari dhe transportohet përmes Ngushticës së Hormuzit, sipas Shërbimit Gjeologjik të SHBA-së. Kërkesa e madhe për çipa të IA ka shkaktuar mungesë globale heliumi prej vitesh. Heliumi përdoret për të ftohur pajisjet që prodhojnë gjysmëpërçues. Kjo është arsyeja pse disa dyqane festash kanë mbetur pa helium ose kërkojnë çmime shumë të larta për mbushjen e një tullumbaceje. Disa çipa tashmë janë në mungesë dhe pritet që kjo të rrisë çmimet e telefonave inteligjentë dhe kompjuterëve më vonë gjatë këtij viti. Nëse industria nuk siguron dot helium, problemi mund të përkeqësohet. Heliumi është gjithashtu thelbësor në mjekësi, ku përdoret për të ftohur aparatet MRI. Industria është përshtatur duke e ricikluar dhe duke kërkuar burime të tjera, por kostot e analizave mjekësore mund të rriten si pasojë. Alumini Çmimet e aluminit janë rritur për shkak të tarifave të vendosura nga Trump dhe së fundmi arritën nivelin më të lartë në katër vite për shkak të mbylljes së Ngushticës së Hormuzit. Rreth 20% e aluminit të papërpunuar në botë vjen nga Lindja e Mesme. Alumini përdoret në shumë materiale ndërtimi dhe mund të rrisë më tej kostot tashmë të larta të ndërtimit të banesave. Gazi natyror Çmimet e gazit natyror në SHBA kanë rënë krahasuar me dimrin, por mbeten më të larta se në vitet e kaluara. SHBA prodhon pjesën më të madhe të energjisë elektrike nga gazi natyror. Por në Europë dhe Azi, çmimet janë rritur ndjeshëm, duke u dyfishuar që nga fillimi i luftës. Kjo mund të rrisë çmimet globalisht dhe të shtojë kërkesën për gaz të lëngshëm amerikan, duke mbajtur çmimet relativisht të larta për konsumatorët amerikanë. Plastikat dhe kimikatet Nënproduktet e naftës janë përbërës kyç të plastikave, rrëshirave sintetike dhe petrokimikateve, shumë prej të cilave prodhohen dhe eksportohen kryesisht nga Lindja e Mesme. Për shembull, pjesa më e madhe e naftës naphtha në Azi, e përdorur në bojëra dhe pastrues, kalon përmes Ngushticës së Hormuzit. Edhe rrëshirat dhe polimeret për paketim vijnë kryesisht nga kjo zonë. Lufta ka shtyrë rajone të tjera, përfshirë Amerikën Latine, të rrisin prodhimin, duke rritur edhe çmimet për shkak të kërkesës më të lartë. Farmaceutikët India është qendra globale e prodhimit të barnave gjenerike dhe përgjegjëse për një të pestën e prodhimit të barnave dhe dy të tretat e vaksinave në botë. Por lufta me Iranin ka ndërprerë disa rrugë të rëndësishme ajrore, veçanërisht drejt Europës. Kjo është problematike, sepse disa barna duhet të transportohen shpejt, dhe mbyllja e ngushticës mund të çojë në rritje të kostove të tyre. / CNN