Inflacioni i importuar do të rrisë çmimet e ushqimeve në Shqipëri

2026-03-20 - 21:11

Flet Arben Malaj, ekspert ekonomie Në kushtet e Shqipërisë, kur deficiti tregtar mbetet i lartë dhe prodhimet vendase të produkteve bujqësore kanë ciklet e tyre të prodhimit, sipas ekspertit të ekonomisë Arben Malaj në vend do të ndihen shumë shpejt efektet nga inflacioni i importuar i produkteve ushqimore. Në këtë situatë, z. Malaj rekomandon se qeveria duhet të zbatojë paketën antikrizë, me masa të ngjashme që po ndërmerren nga vendet europiane, mbështetur në lehtësi fiskale dhe jo vetëm me monitorime tregu. Zoti Malaj, a parashikoni të ketë rritje të çmimeve për produktet ushqimore që vijnë nga importi, por edhe të prodhimit vendas, për shkak të efekteve zinxhir pas fillimit të sulmeve në Lindjen e Mesme, që solli rritje të naftës, të tarifave të transportit etj.? Patjetër që do të ketë, por vala goditëse dhe përmasat e inflacionit të importuar kanë dinamikën e tyre. Ndonëse aktualisht nuk jemi në përmasat e krizave të tjera, situata imponon një monitorim të kujdesshëm nga Banka e Shqipërisë, Ministria e Financave dhe Ministria e Ekonomisë. Në këtë situatë që ndodhet vendi, a mendoni se prodhimi vendas do të arrijë të amortizojë rritjen e çmimeve të ushqimeve nga importi? Nëse flasim për mallrat dhe shërbimet, ky është një proces i ndërlikuar, pasi amortizimi i inflacionit të importuar nga rritja e çmimeve dhe aktualisht edhe nga rritja e kostove të transportit është i vështirë. Kjo ndodh, së pari, sepse produktet kryesore kanë ciklet e tyre të prodhimit. Së dyti, dhe më kryesorja, ne kemi një deficit shumë të lartë tregtar. Është e vërtetuar në analizat e krizave të mëparshme se vendet e vogla me deficite të mëdha tregtare janë viktimat e lehta të inflacioneve të larta të importuara. Çfarë masash duhet të ishin marrë kundrejt prodhimit vendas për të mos u gjendur në këtë situatë? Masat për prodhimin vendas nuk merren kur ndodh goditja. Ato duhet të jenë të përhershme, përmes harmonizimit midis politikave monetare, fiskale dhe administrative, për të reduktuar deficitet tregtare të mallrave dhe shërbimeve, duke rritur mbështetjen buxhetore për modernizimin e sektorëve të prodhimit dhe të agropërpunimit, si dhe përmes masave kundërciklike ndaj krizave të inflacionit të importuar. Po të shikoni shembujt ndërkombëtarë, paketat antikrizë nuk kanë në themel të tyre ekipet e monitorimit të tregut, por masa lehtësuese dhe mbështetëse. Çdo paketë amortizuese ndaj goditjeve fillon nga paketat sociale për shtresat lehtësisht të goditshme; në rastin tonë, të ardhurat e shtresave të varfra që përdoren vetëm për kërkesat e ngutshme ushqimore, zënë rreth 60% të totalit. Hapi i parë duhet të jetë një mbështetje e targetuar mirë, jo për të gjithë, por për klasën e mesme dhe shtresimet sociale që meritojnë mbështetje solide të menjëhershme. Së dyti, propozimi për të tatuar më shumë kompanitë që përfitojnë nga rritja abuzive e çmimeve është i domosdoshëm, por këto të ardhura nuk duhet të shkojnë në “thesin e madh” të buxhetit ku keqpërdoren deri në 1.5 miliardë euro në vit, e as për investime publike, ku paaftësia dhe korrupsioni i rrisin kostot me rreth 36%. A pritet të ketë ndryshime të tjera te çmimet, përveç ushqimeve? Cilët janë sektorët e tjerë të prekshëm? Patjetër, pasi inflacioni është si një përmbytje ku “uji” i lartë depërton në çdo pore të ekonomisë. Shkalla e prekjes së sektorëve të tjerë do të varet nga kohëzgjatja dhe thellësia e konfliktit me Iranin. Shtesë Më poshtë vijon krahasimi i analizës me të dhënat dhe trendet e fundit të inflacionit për muajt e parë të vitit 2026, duke integruar argumentet mbi deficitin tregtar dhe goditjet e importuara: Analiza krahasimore: Parashikimet vs. Realiteti i Tregut (janar-mars 2026) Dinamika e inflacionit të importuar: Analiza juaj se vala goditëse ka dinamikën e saj specifike vërtetohet nga të dhënat e fundit, ku inflacioni vjetor ka treguar një qëndrueshmëri rreth nivelit 3.5 – 4%. Edhe pse Banka e Shqipërisë ka mbajtur një qëndrim monitorues, rritja e tarifave të transportit detar për shkak të pasigurisë në rrugët tregtare ka filluar të reflektohet me një vonesë prej 4-6 javësh në çmimet e pakicës. Vulnerabiliteti nga deficiti tregtar: Konstatimi juaj se vendet me deficit të lartë tregtar janë “viktima të lehta” përputhet me rritjen e vlerës së importeve ushqimore në fillim të vitit 2026. Pavarësisht forcimit të monedhës vendase (Lekut), i cili ka shërbyer si një amortizator natyral, kostot e larta të prodhimit në vendet e origjinës dhe krizat energjetike po e tejkalojnë efektin mbrojtës të kursit të këmbimit. Pamjaftueshmëria e prodhimit vendas: Siç e keni argumentuar, ciklet e prodhimit nuk lejojnë një zëvendësim të menjëhershëm të importeve. Të dhënat e sektorit bujqësor për këtë tremujor tregojnë se kostot e lëndëve të para (plehrave kimike dhe karburantit për mekanikën bujqësore) janë rritur me rreth 12%, duke bërë që prodhimi vendas jo vetëm të mos amortizojë rritjen, por në disa raste, të ndjekë trendin rritës të çmimeve të importit. Goditja te shtresat e varfra: Argumenti juaj mbi peshën prej 60% të shpenzimeve ushqimore te shtresat në nevojë mbetet pika më kritike. Shporta bazë e ushqimeve (mielli, vajrat vegjetalë dhe produktet e bulmetit) ka pësuar rritjen më të ndjeshme, duke vërtetuar nevojën për ato paketa sociale të targetuara që ju propozoni, në vend të monitorimeve administrative që shpesh rezultojnë jo-efektive në terren. Erozioni i buxhetit dhe investimeve: Shifra që ju përmendni për keqpërdorimin e fondeve dhe rritjen e kostove të investimeve publike me 36% për shkak të paaftësisë apo korrupsionit, gjen mbështetje në raportet e fundit të auditimit të kontratave PPP dhe prokurimeve të infrastrukturës, ku vërehet se fondet e alokuara për “emergjenca” shpesh devijohen nga qëllimi fillestar i mbrojtjes sociale. Lexoni edhe: Në “luftë” me ... çmimet, rreziku i një vale të re inflacioni të importuar edhe në Shqipëri