EEA paralajmëron: Ndotja mjedisore lidhet me rritjen e depresionit dhe ankthit

2026-03-06 - 10:44

Ndotja e ajrit, zhurma mjedisore dhe ekspozimi ndaj kimikateve toksike lidhen me një rrezik më të lartë për probleme të shëndetit mendor, paralajmëron Agjencia Europiane e Mjedisit (EEA). Ekspozimi ndaj ndotjes, veçanërisht të ajrit, zhurmës dhe kimikateve toksike, po shfaqet gjithnjë e më shumë si një faktor i rëndësishëm që kontribuon në çrregullimet e shëndetit mendor. Agjencia bën thirrje për “veprim urgjent dhe drastik” kundër ndotjes, duke paralajmëruar se edhe ulje modeste mund të sjellin përmirësime të ndjeshme në shëndetin mendor. Shëndeti mendor ndikohet nga ndërveprimi i faktorëve të brendshëm, përfshirë gjenetikën, faktorët socialë dhe ekonomikë, si dhe faktorët psikologjikë dhe të stilit të jetesës. Ndotja është identifikuar si një nxitës i mundshëm i çrregullimeve mendore, duke përkeqësuar simptomat ose duke kontribuar në shfaqjen e tyre përmes ekspozimit afatgjatë. Ndotja e ajrit Ekspozimi ndaj ajrit të ndotur gjatë shtatzënisë, në fëmijëri dhe në adoleshencën e hershme është lidhur me ndryshime strukturore dhe funksionale në tru. EEA vëren se të gjitha studimet që analizojnë ndikimin e ndotjes së ajrit në depresion tregojnë një lidhje të rëndësishme mes ekspozimit afatgjatë ndaj cilësisë së dobët të ajrit dhe rritjes së rrezikut për depresion. Provat janë veçanërisht të forta për grimcat e imëta PM2.5 dhe dioksidin e azotit (NO2). Studime të fundit kanë gjetur gjithashtu një lidhje mes periudhave me ndotje të lartë dhe rritjes së rasteve të depresionit. Rritjet afatshkurtra të ndotjes janë lidhur gjithashtu me përkeqësimin e simptomave të skizofrenisë. Zhurma mjedisore Shumica e kërkimeve për këtë temë janë fokusuar te zhurma nga transporti, përfshirë trafikun rrugor, hekurudhat dhe avionët. Ekspozimi kronik ndaj kësaj zhurme mund të aktivizojë reagimin e stresit në organizëm, duke rritur inflamacionin dhe stresin oksidativ, çka mund të përkeqësojë shëndetin mendor. Trafiku rrugor është burimi më i studiuar i zhurmës në lidhje me shëndetin mendor. Studimet tregojnë se për çdo rritje prej 10 decibelësh në nivelin e zhurmës ka një rritje të vogël, por të matshme, të rrezikut për depresion dhe ankth. Zhurma nga avionët ka lidhjen më të fortë me çrregullimet e shëndetit mendor, veçanërisht me depresionin. Një studim gjeti një rritje prej 12% të rrezikut për depresion për çdo rritje prej 10 decibelësh në zhurmën e avionëve. EEA thekson gjithashtu se zhurma e avionëve shkakton më shumë shqetësim se format e tjera të zhurmës në nivele të ngjashme dhe ky shqetësim mund të jetë një faktor që çon drejt depresionit dhe ankthit. “Personat që raportojnë shqetësim ekstrem kanë pothuajse dyfishin e përhapjes së këtyre çrregullimeve, me zhurmën e avionëve si burimin kryesor, ndërsa vulnerabiliteti social i përforcon këto efekte”, thuhet në raport. Studime të mëparshme të EEA kanë treguar gjithashtu se ekspozimi ndaj zhurmës mjedisore, veçanërisht në shtëpi, lidhet me një nivel më të lartë të problemeve të sjelljes tek fëmijët. Ekspozimi ndaj kimikateve Ekspozimi edhe ndaj sasive të vogla të disa kimikateve mund të ketë pasoja të dëmshme për shëndetin, përfshirë edhe shëndetin mendor. EEA analizoi studime që lidhin ekspozimin ndaj kimikateve si plumbi dhe substancat që ndërhyjnë në sistemin hormonal me çrregullimet mendore. Analiza u fokusua te metalet e rënda, tymi pasiv i duhanit, kimikatet që ndërhyjnë në sistemin endokrin dhe pesticidet. Provat më të qëndrueshme lidhen me metalet e rënda, veçanërisht plumbin, dhe me tymosjen pasive. Të dyja janë lidhur me depresionin dhe skizofreninë, sidomos kur ekspozimi ndodh gjatë shtatzënisë ose në fëmijëri. Studimet gjithashtu lidhin vazhdimisht ekspozimin ndaj pesticideve me depresionin, skizofreninë dhe ankthin. Kimikatet që ndërhyjnë në sistemin endokrin ndikojnë në hormonet e trupit. Më të zakonshmet përfshijnë bisfenolin A dhe substancat per- dhe polifluoroalkile (PFAS). Ekspozimi para lindjes ndaj bisfenolit A është lidhur me depresionin dhe ankthin në fëmijëri. Barrë e madhe e problemeve të shëndetit mendor në Europë Një në gjashtë persona në Europë jeton me një çrregullim të shëndetit mendor dhe një në tre prej tyre nuk merr trajtimin e duhur, sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH). Në Bashkimin Europian, çrregullimet e shëndetit mendor çuan në humbjen e mbi 11 milionë viteve jetë të shëndetshme në vitin 2023, duke përfshirë vitet e jetës së humbura nga vdekjet e parakohshme dhe vitet e jetuara me sëmundje ose aftësi të kufizuara. Këto shifra pritet të rriten në vitet e ardhshme, veçanërisht te të rinjtë dhe grupet më të cenueshme. / Euronews