Cilat janë alternativat e Europës për transportin e naftës nëse bllokohet Ngushtica e Hormuzit?

2026-03-04 - 16:24

Shumë vende europiane si Italia, Greqia, Spanja, Polonia dhe Belgjika mbështeten te Ngushtica e Hormuzit për importet ose përpunimin e naftës. Ekspertët thonë se mbyllja e këtij korridori nuk do të ndërpresë furnizimin e Europës me naftë, por do të vazhdojë të rrisë çmimet e saj dhe të trazojë tregjet. Ndërsa përshkallëzimi ushtarak në Lindjen e Mesme intensifikohet, njoftimi i Iranit për mbylljen e Ngushticës së Hormuzit ka bërë që çmimet e naftës bruto dhe gazit natyror të rriten ndjeshëm. Përballë rritjes së kostove të energjisë në vendet e tyre, udhëheqësit europianë po përpiqen të shmangin një krizë të re energjitike me efekt domino dhe janë veçanërisht të shqetësuar për të zbutur goditjen e çmimeve që tashmë po ndihet në tregje. Shumë vende europiane si Italia, Greqia, Spanja, Polonia dhe Belgjika mbështeten te Ngushtica e Hormuzit për importet ose përpunimin e naftës. Ekspertët thonë se mbyllja e këtij korridori nuk do të ndërpresë furnizimin e Europës me naftë, por do të vazhdojë të rrisë çmimet e naftës dhe të destabilizojë tregjet. E vendosur mes Gjirit Persik dhe Gjirit të Omanit, kjo ngushticë është një korridor i ngushtë transporti detar kryesisht nën kontrollin e Iranit dhe shërben si një nga pikat më kritike të kalimit të energjisë në botë, pasi përmes saj kalon rreth 20% e prodhimit global të naftës. Johannes Rauball, analist i lartë i naftës në kompaninë e të dhënave dhe inteligjencës së tregut në kohë reale Kpler, vlerëson se ndërprerjet e lidhura me Hormuzin mund të zgjasin edhe tre deri në katër javë, duke e lënë Europën të ekspozuar ndaj çmimeve të larta dhe paqëndrueshmërisë, ndërsa çmimet e naftës mbartin aktualisht një prim risku rreth 15 dollarë për fuçi. “Çmimet do të fillojnë të stabilizohen sapo të shfaqen perspektiva të besueshme për bisedime mes SHBA-së dhe Iranit, ose nëse rifillojnë flukset përmes Hormuzit. Presim që pjesa më e madhe e këtij primi risku të bjerë kur negociatat të duken të prekshme dhe të zhduket pothuajse plotësisht sapo të arrihet një marrëveshje e strukturuar,” tha Rauball. Komisioni Europian mblodhi ekspertë teknikë për të trajtuar krizën e re energjitike, e cila e ndërlikon ndjeshëm përpjekjen e vazhdueshme të bllokut për të ulur çmimet e larta të energjisë elektrike dhe për të përforcuar konkurrueshmërinë industriale të BE-së me 27 vende anëtare. Megjithëse importet e naftës të bllokut janë të diversifikuara, me Norvegjinë (14.6%), SHBA-në (14.5%) dhe Kazakistanin (12.2%) si tre furnizuesit kryesorë, disa vende të BE-së importojnë gjithashtu naftë nga prodhuesit e Gjirit. Arabia Saudite përbënte 6.8% të importeve totale të bllokut gjatë nëntë muajve të parë të vitit 2025, sipas të dhënave të BE-së, ndërsa Spanja, Gjermania, Franca dhe Holanda janë importuesit më të mëdhenj brenda bllokut. Iraku ka regjistruar tashmë ndërprerje të prodhimit të naftës si rezultat i sulmeve ushtarake, tha Rauball. Shtetet e tjera të Gjirit, përfshirë Emiratet e Bashkuara Arabe, Kuvajtin, Arabinë Saudite dhe Katarin, kanë rreth 10 deri në 20 ditë fleksibilitet përpara se të detyrohen të ndalojnë prodhimin, duke supozuar nivele normale prodhimi. Rrugë alternative për naftën Baird Langenbrunner, analist kërkimor në Global Energy Monitor, tha se ekzistojnë dy tubacione nafte që mund të shërbejnë si alternativë ndaj Ngushticës së Hormuzit. Opsioni i parë është tubacioni saudit Lindje–Perëndim për naftën bruto, i cili ka një kapacitet 5 milionë fuçi në ditë. Ai shtrihet nga lindja në perëndim përmes Arabisë Saudite, nga qendra e përpunimit në Abqaiq deri në Yanbu në Detin e Kuq. “Yanbu nuk është projektuar për të qenë qendra kryesore e eksportit të Arabisë Saudite, kështu që infrastruktura dhe kapaciteti i saj për ngarkimin e tankerëve ka të ngjarë të kufizojnë volumin real që mund të transportohet,” tha Langenbrunner. Infrastruktura paralele e tubacioneve përgjatë kësaj rruge mund të përshtatet përkohësisht për të transportuar më shumë naftë, shtoi ai, duke rritur kapacitetin total në rreth 7 milionë fuçi në ditë. “Por kjo do të konkurronte me transportin e lëngjeve të tjera të rëndësishme drejt Yanbu,” shtoi Langenbrunner. Alternativa e dytë është tubacioni Habshan–Fujairah në Emiratet e Bashkuara Arabe (EBA), i cili mund të transportojë naftë bruto drejt terminalit Fujairah në Gjirin e Omanit, por Langenbrunner theksoi se ai ka një kapacitet shumë më të ulët ditor prej 1.8 milionë fuçish. “Emiratet e përdorin tashmë si një rrugë të zakonshme eksporti, sepse shmang kostot e sigurimit dhe të sigurisë që lidhen me kalimin përmes ngushticës, dhe nuk ka shumë kapacitet të lirë për t’u përdorur,” shtoi analisti i energjisë. Tubacioni i ndërtuar së fundmi Goreh–Jask për naftën bruto në Iran do të ishte, teorikisht, në gjendje të anashkalonte ngushticën, shpjegoi ai, por jo pa probleme. “Ky tubacion ndodhet në Iran, i cili tashmë është nën sanksione të forta amerikane dhe infrastruktura e tij është nën sulme të drejtpërdrejta ushtarake. Përveç kësaj, kapaciteti i konfirmuar i tij është rreth 300 mijë fuçi në ditë, shumë i vogël krahasuar me atë që kalon çdo ditë përmes ngushticës,” tha Langenbrunner. Në fund të fundit, vetëm një pjesë e vogël e naftës që zakonisht kalon përmes Ngushticës mund të transportohet përmes tubacioneve alternative, krahasuar me rreth 20 milionë fuçi në ditë që kalojnë nëpër këtë korridor. Ndërkohë, transporti detar përmes Ngushticës së Hormuzit mes Iranit dhe Omanit pothuajse është ndalur, pasi anijet në zonë janë goditur ndërsa Irani ka reaguar ndaj sulmeve amerikane dhe izraelite. Kompanitë e sigurimit të transportit detar kanë njoftuar se po anulojnë mbulimin për rrezikun e luftës pasi forcat e armatosura iraniane, Korpusi i Gardës Revolucionare Islamike, njoftuan se ngushtica ishte mbyllur, ndërsa tankerët ka të ngjarë të shmangin edhe kalimin përmes Detit të Kuq dhe Kanalit të Suezit për të arritur në Europë. “Për volumet që nuk mund të kalojnë përmes tubacioneve dhe varen nga transporti me anije, një alternativë është ridrejtimi i tankerëve rreth Kepit të Shpresës së Mirë për të arritur në Europë, gjë që shton ndjeshëm kohën dhe koston e transportit,” tha Langenbrunner. “Dhe kjo ndihmon vetëm për naftën që nuk është tashmë e bllokuar në Gjirin Persik.” Deti i Veriut, Afrika e Veriut dhe Amerika Latine Prodhimi në Detin e Veriut mbetet një nga burimet më të sigurta alternative të furnizimit për Europën. Nafta nga fushat në det të hapur në Norvegji dhe Mbretërinë e Bashkuar mund të transportohet drejtpërdrejt me tankerë drejt porteve europiane. SHBA-ja dhe Afrika Perëndimore ofrojnë gjithashtu alternativa të zbatueshme, me prodhues si Nigeria dhe Angola që eksportojnë naftë drejt Europës përgjatë rrugëve atlantike të tankerëve. Afrika e Veriut, veçanërisht Algjeria dhe Libia, ofron rrugë shumë të shkurtra furnizimi përmes Mesdheut drejt Europës Jugore. Këto dërgesa shmangin pikat kryesore të bllokimit global dhe përfitojnë nga distanca minimale e transportit. Megjithatë, paqëndrueshmëria politike, veçanërisht në Libi, paraqet rreziqe të përsëritura për vazhdimësinë e furnizimit. Prodhuesit e rajonit të Kaspikut dhe Azisë Qendrore, si Kazakistani dhe Azerbajxhani, ofrojnë gjithashtu diversifikim shtesë. Nafta e tyre zakonisht transportohet me tubacione drejt terminaleve të eksportit në Detin e Zi dhe më pas dërgohet përmes Ngushticave Turke në Mesdhe. Furnizuesit nga Amerika Latine, veçanërisht Brazili dhe Guajana, mund të dërgojnë naftë drejt Europës përmes rrugëve atlantike të tankerëve që shmangin plotësisht pikat e bllokimit në Lindjen e Mesme. / Euronews