BE dhe Australia arrijnë marrëveshje për tregtinë dhe sigurinë

2026-03-24 - 10:32

Të dyja palët synojnë të ulin varësinë nga SHBA-ja dhe Kina BE-ja dhe Australia kanë nënshkruar marrëveshjet e shumëpritura për tregtinë dhe sigurinë, ndërsa kërkojnë mbështetje të ndërsjellë për t’u përballur me presionin nga Kina dhe SHBA-ja. Marrëveshja tregtare do të rrisë aksesin e BE-së në mineralet kritike të Australisë, ndërsa pakti i mbrojtjes dhe sigurisë do t’u mundësojë kompanive australiane të marrin pjesë në programin e riarmatimit të bllokut prej 150 miliardë eurosh. Si BE-ja ashtu edhe Australia janë goditur nga tarifat e vendosura nga presidenti i SHBA-së, Donald Trump, dhe druhen se aleati i tyre i vjetër po redukton angazhimin për t’i mbrojtur ushtarakisht. Presidentja e Komisionit Europian, Ursula von der Leyen, udhëtoi drejt Australisë për të finalizuar marrëveshjen tregtare me kryeministrin Anthony Albanese, pas tetë vitesh negociatash. “Ajo që kam parë, në një botë gjithnjë e më të paparashikueshme dhe të pasigurt, është se vendet kërkojnë stabilitet dhe parashikueshmëri. Dhe kjo është ajo që ofron BE-ja,” tha ajo në një konferencë për shtyp në Canberra. “Sot po i tregojmë botës një histori të rëndësishme... në një kohë kur fuqitë e mëdha përdorin tarifat si mjet presioni dhe zinxhirët e furnizimit si dobësi për t’u shfrytëzuar.” Albanese tha se marrëveshjet për tregtinë dhe sigurinë do të kenë një vlerë prej 10 miliardë dollarësh australianë (7 miliardë dollarë amerikanë) në vit për ekonominë australiane. Ai shtoi se do të ketë negociata të mëtejshme për një marrëveshje që do t’u lejojë kompanive australiane të kenë akses në fondin europian të kërkimit Horizon Europe prej 95.5 miliardë eurosh. “Si BE-ja ashtu edhe Australia po tregojnë se besojnë në tregtinë e lirë.” Eksportet e BE-së drejt Australisë pritet të rriten deri në një të tretën gjatë dekadës së ardhshme sipas marrëveshjes tregtare, duke arritur në 17.7 miliardë euro në vit dhe duke kursyer 1 miliard euro në tarifa çdo vit. Negociatat përfundimtare mes dy palëve përfshinë diskutime të forta mbi produktet bujqësore, një çështje e ndjeshme për fermerët europianë. Australia uli kërkesat e saj për tarifa më të ulëta për deri në 50,000 ton mish viçi të eksportuar çdo vit në BE, duke u ndalur në 30,600 ton, ku rreth gjysma do të jetë pa tarifa, ndërsa pjesa tjetër do të paguajë 7.5 për qind. Brukseli gjithashtu pranoi të heqë tarifat për 25,000 ton mish qengji dhe dhie nga Australia, si dhe për disa produkte sheqeri dhe bulmeti, pavarësisht kundërshtimit nga fermerët e BE-së. Në këmbim, Australia do të ndalojë prodhuesit vendas të përdorin pothuajse 400 emërtime të mbrojtura të BE-së për ushqime dhe pije, përfshirë djathin francez Munster dhe ouzo-n, pijen greke. Ajo do të heqë tarifat për pothuajse të gjitha mallrat e BE-së, përveç çelikut. Canberra do të lehtësojë investimet nga BE-ja, veçanërisht në nxjerrjen dhe përpunimin e mineraleve kritike si litiumi dhe mangani, të cilat janë jetike për energjinë e pastër dhe teknologjitë e mbrojtjes. “Ne jemi prodhues të mëdhenj. Ata janë përdorues të mëdhenj. Kjo është plotësuese,” tha Albanese. Kina, e cila dominon prodhimin e mineraleve kritike, ka vendosur kufizime mbi disa eksporte, duke goditur BE-në, SHBA-në dhe vende të tjera. Pakti i sigurisë do të sigurojë që kompanitë australiane të mund të përfitojnë deri në 35 për qind të vlerës së kontratave të mbrojtjes në kuadër të skemës së riarmatimit të BE-së të njohur si Safe. Programi u lejon shteteve anëtare të BE-së të marrin hua kundrejt buxhetit të bllokut për të ulur kostot e financimit. BE-ja ka 10 marrëveshje të ngjashme sigurie me vende të tjera, përfshirë Mbretërinë e Bashkuar, Kanadanë dhe Japoninë. Trump vuri nën presion anëtarët europianë të NATO-s për të rritur shpenzimet për mbrojtjen në fillim të mandatit të tij të dytë në Shtëpinë e Bardhë. Ndërkohë, Australia po përpiqet të ulë varësinë nga Kina, partneri i saj më i madh tregtar, dhe ka nënshkruar marrëveshje tregtare me Mbretërinë e Bashkuar, Indinë dhe Emiratet e Bashkuara Arabe në pesë vitet e fundit për të diversifikuar eksportet. Ajo ka deklaruar më parë se marrëveshja me BE-në ishte “pjesa që mungonte në mozaik”. Marrëveshja tregtare pritet të miratohet nga shumica e 27 shteteve anëtare të BE-së, si dhe nga parlamenti europian dhe australian, në një proces që do të zgjasë të paktën një vit. Pakti i sigurisë pritet të miratohet më shpejt. / FT