A do të mbijetojë smartphone në epokën e IA-së?

2026-02-20 - 21:24

Duopoli Apple-Android është nën sulm nga OpenAI, Meta dhe Amazon, shkruan The Economist Kur Laurene Powell Jobs, gjatë një interviste të fundit, pyeti Sam Altman dhe Sir Jony Ive për projektin e Inteligjencës Artificiale mbi të cilin po punonin, të dy u treguan të rezervuar. Por Altman, drejtuesi i OpenAI, sugjeroi se përdorimi i pajisjes së re do të ishte ndryshe nga iPhone gjithëpërfshirës i krijuar nga Sir Jony dhe bashkëshorti i ndjerë i zonjës Powell Jobs. Ai e krahasoi përvojën e përdorimit të një telefoni inteligjent (smartphone) me ecjen në Times Square, me dritat vezulluese dhe zhurmat e forta. Altman dhe Sir Jony nuk janë të vetmit që po punojnë për një alternativë ndaj smartphone. Gara për të zëvendësuar smartphone ka nisur. Gjatë dy dekadave të fundit, iPhone dhe imituesit e tij kanë arritur të dominojnë mënyrën se si konsumatorët ndërveprojnë me botën digjitale. Rezultati ka qenë një nga rastet më fitimprurëse në historinë e biznesit në një treg të dominuar nga dy gjigantë, i përbërë nga Apple, me iPhone e saj, dhe Google, me sistemin operativ Android, që fuqizon pothuajse çdo smartphone tjetër, përfshirë pajisjet e veta Pixel. Asnjëra palë nuk ka pasur shumë arsye të trondisë status quo-në, ndërsa Google i jep çdo vit shuma të mëdha Apple që motori i saj i kërkimit të jetë zgjedhja standarde në iPhone. Në fakt, Lennon dhe McCartney i epokës së smartphone-it vetëm sa po e thellojnë bashkëpunimin në epokën e IA-së. Së fundmi ata njoftuan se Apple do të përdorë modelet e mëdha gjuhësore Gemini të Google për të fuqizuar një version të përmirësuar të asistentit zanor Siri, i planifikuar për këtë vit, së bashku me veçori të tjera të reja. Kjo nuk po i ndalon sfiduesit, të cilët shpresojnë të sfidojnë dominimin e tyre. Më 19 janar, OpenAI tha se ishte “në rrugën e duhur” për të prezantuar pajisjen e saj në gjysmën e dytë të vitit. Dy ditë më vonë u raportua se Apple po punonte për një pajisje të vogël që vendoset si spilë, që synon të neutralizojë çdo gjë që Altman dhe Sir Jony mund të jenë duke zhvilluar. Meta, kompania më e madhe në botë e mediave sociale dhe gjithashtu krijuese modelesh IA, ka zhvilluar syze inteligjente të fuqizuara nga IA dhe po zhvendos burime nga kufjet e realitetit virtual (VR) për të përshpejtuar përpjekjen. Amazon, shitësi më i madh online në planet, ka prezantuar Alexa+, asistentin e saj IA, për altoparlantët inteligjentë Echo dhe së shpejti do ta bëjë këtë edhe për syzet inteligjente Echo dhe kufjet e saj. Vitet e ardhshme pritet të jenë të vështira për smartphone-t. Yang Wang nga firma analitike Counterpoint Research, pret që dërgesat globale të bien me 6% këtë vit, edhe më keq se parashikimi i mëparshëm për një rënie prej 2%, dhe nuk sheh rimëkëmbje në vitin 2027. Në vitin 2025 dërgesat u rritën me 2%. Një pjesë e arsyetimit është se çmimet e çipave të memories janë rritur ndjeshëm, pasi investimet në qendrat e të dhënave kanë përthithur furnizimin. Në 15 muajt e fundit, kostoja e 12 gigabajtëve DRAM që zakonisht përfshihen në një smartphone është rritur me 70 dollarë, vlerëson Wang. Prodhuesit e telefonave më të lirë ndoshta do të duhet të rrisin çmimet, duke ulur kërkesën. Por edhe Apple, iPhone-t e së cilës shiten me fitim të lartë, do të ndiejë presion mbi marzhet. Probleme pa fund Kjo përkeqësohet nga një problem tjetër që Wang e quan gara mes prodhuesve të çipave me porosi. Prodhuesit e smartphone-ve si Apple dhe Samsung kanë qenë prej kohësh klientët më të mëdhenj të fabrikave të prodhimit të gjysmëpërçuesve si TSMC. Por terreni tani po i lihet Nvidia-s dhe projektuesve të tjerë të çipave për IA, procesorët e të cilëve janë shumë më të vlefshëm, dhe kështu më fitimprurës për fabrikat. Ndërsa prodhuesit e smartphone-ve bëhen më pak të rëndësishëm si klientë, mund ta kenë më të vështirë të sigurojnë çipat që u duhen. Sfiduesit e mundshëm të Apple dhe Google po shtojnë gjithashtu presionin. Një burim potencialisht fitimprurës i të ardhurave nuk është e vetmja gjë që mund të fitojnë. Disa kanë pakënaqësi të vjetra me modelin e fitimit nga smartphone-t. Zhvilluesit i paguajnë Apple një komision deri në 30% për blerjet e bëra përmes aplikacioneve në sistemin e saj operativ. OpenAI, që aktualisht fiton shumicën e të ardhurave nga abonimet e konsumatorëve, duhet të dorëzojë një pjesë të tyre nëse blihen në një iPhone ose pajisje Android. Meta, që fiton para nga reklamat, i shpëton kësaj. Por ajo ka kërkuar mënyra për të ulur varësinë nga kompanitë dominuese të smartphone-ve, që kur Apple prezantoi një veçori të re në vitin 2021 që u lejon përdoruesve të refuzojnë gjurmimin e aktivitetit të tyre nga zhvilluesit në aplikacione dhe faqe të tjera. Kjo e bëri më të vështirë për gjigantin e mediave sociale të mbledhë të dhëna. Perspektiva Pastaj është perspektiva e zhvendosjes së konsumatorëve drejt formave të pajisjeve që përputhen më mirë me modelet e biznesit të rivalëve. Nuk është rastësi që Meta është e interesuar për syzet inteligjente. Me kamera të integruara, lente që mund të shfaqin mesazhe WhatsApp dhe altoparlantë që drejtojnë zërin drejtpërdrejt në vesh, pajisjet e bëjnë më të lehtë që përdoruesit të ndajnë atë që po bëjnë në rrjetet sociale dhe të ndjekin aktivitetin e të tjerëve. Për Meta-n, më shumë kohë në platformat e saj do të thotë më shumë të ardhura nga reklamat. Amazon do të ishte po ashtu e kënaqur të kishte altoparlantët Echo në çdo shtëpi dhe syzet e saj në çdo fytyrë për të mbledhur më shumë të dhëna për biznesin e reklamave dhe për ta bërë edhe më të lehtë blerjen në tregun e saj virtual (marketplace). Dhe OpenAI do të përfitonte nëse njerëzit do të hiqnin dorë nga ekranet dhe do të mbështeteshin te një chatbot për të menaxhuar ndërveprimet me botën dixhitale. Të paktën për momentin, kërcënimi ndaj Apple dhe Google mbetet i vogël. Banka HSBC vlerëson se ka 15 milionë përdorues të syzeve inteligjente në mbarë botën; Apple mendohet të ketë shitur 250 milionë iPhone vetëm vitin e kaluar. Nëse marrëveshja e saj e fundit me Google ndihmon që Siri të bëhet më pak e bezdisshme, kjo mund të nxisë edhe më shumë njerëz të blejnë iPhone. Ndërkohë, prodhuesit e pajisjeve alternative kanë shumë probleme për të kapërcyer. Syzet inteligjente të Google, hedhur në treg në vitin 2014, u ndaluan një vit më vonë pjesërisht për shkak të shqetësimeve se kamerat e integruara cenonin privatësinë e të tjerëve. Këto shqetësime mbeten. Ka edhe vështirësi teknike. Ndërsa një smartphone mund të nxehet disi pa shkaktuar probleme për përdoruesin, syzet nuk mund të përballojnë këtë. Për të qenë të rehatshme, ato duhet të jenë të lehta, duke lënë pak hapësirë për bateri. Mbinxehja dhe jetëgjatësia e kufizuar e baterisë ishin gjithashtu ndër arsyet pse një spilë IA e prezantuar me shumë bujë në nëntor 2023 nga startup-i Humane dështoi (kompania u mbyll vitin e kaluar). Alex Katouzian nga Qualcomm, prodhues çipash, pret që pajisje të tilla “edge” të shumohen, por vetëm me një pajisje ndihmëse ose edhe një smartphone në xhep që kryen pjesën më të madhe të llogaritjeve. Në fakt, Mark Zuckerberg i Meta ka thënë se mendon se njerëzit që adoptojnë syze inteligjente nuk do të heqin dorë nga smartphone-t, por thjesht do t’i përdorin më pak. Në fund të fundit, ardhja e smartphone-ëve nuk i ndaloi konsumatorët të blinin kompjuterë personalë. Për më tepër, Apple dhe Google nuk janë aspak pasive. Përveç spilës së përfolur, Apple thuhet se po punon edhe për syzet e veta inteligjente, duke u bazuar në teknologjinë e zhvilluar për kufjet e saj VR Vision Pro nga viti 2024. Në tetor Google hodhi në treg Android XR, një platformë softuerike e projektuar për të fuqizuar kufjet VR dhe syzet inteligjente të prodhuara nga Samsung dhe të tjerë. Ajo gjithashtu ka publikuar së fundmi një version të ri të altoparlantit të saj inteligjent, të fuqizuar nga Gemini. Ndoshta pasoja më e madhe e IA-së për biznesin e pajisjeve mund të jetë zhvendosja e shpërndarjes së përfitimeve brenda dy kompanive dominuese të tregut. Duke integruar Gemini në të dy ekosistemet Apple dhe Android, Google ka potencialin të përdorë sasi të mëdha të dhënash për t’i bërë modelet e saj edhe më të zgjuara. Vlera e tregut e Alphabet, kompania mëmë e Google, së fundmi ka kaluar atë të Apple (shih grafikun). Prodhuesi i iPhone mund të pendohet që i ka dhënë kaq shumë fuqi.